Ινομυώματα και Αδενωματώδης Υπερπλασία — Εξήγηση για τις Βαριές Περίοδους

Τα ινομυώματα της μήτρας (λειομυώματα) είναι καλοήθεις αναπτύξεις που αναπτύσσονται μέσα ή πάνω στη μήτρα. Είναι εξαιρετικά κοινά — μέχρι την ηλικία των 50, έως το 80% των γυναικών θα έχουν τουλάχιστον ένα ινομύωμα, αν και πολλές δεν θα το γνωρίζουν ποτέ επειδή τα ινομυώματα συχνά δεν προκαλούν συμπτώματα.

Τα ινομυώματα αποτελούνται από λείο μυ και ινώδη συνδετικό ιστό και κυμαίνονται σε μέγεθος από ένα μικρό σπόρο αόρατο με γυμνό μάτι μέχρι μεγάλες μάζες που μπορούν να παραμορφώσουν τη μήτρα. Μπορούν να αναπτυχθούν ως ένα μόνο οζίδιο ή σε ομάδες. Η τοποθεσία τους έχει μεγαλύτερη σημασία από το μέγεθός τους για τον προσδιορισμό των συμπτωμάτων: τα υποβλεννογόνια ινομυώματα (που προεξέχουν στην κοιλότητα της μήτρας) είναι πιο πιθανό να προκαλέσουν βαριά αιμορραγία και προβλήματα γονιμότητας, τα ενδοτοιχωματικά ινομυώματα (μέσα στον τοίχο της μήτρας) μπορεί να προκαλέσουν πόνο και πίεση, και τα υποσπλαχνικά ινομυώματα (στην εξωτερική επιφάνεια) μπορεί να πιέσουν την κύστη ή το έντερο.

Η ακριβής αιτία των ινομυωμάτων δεν είναι πλήρως κατανοητή, αλλά εξαρτώνται από τα οιστρογόνα και την προγεστερόνη — που σημαίνει ότι αναπτύσσονται κατά τη διάρκεια των αναπαραγωγικών ετών και συνήθως συρρικνώνονται μετά την εμμηνόπαυση. Παράγοντες κινδύνου περιλαμβάνουν την ηλικία (πιο συχνά στα 30 και 40), το οικογενειακό ιστορικό, τη μαύρη φυλή (2–3 φορές υψηλότερη επικράτηση και συνήθως πιο σοβαρή), την παχυσαρκία, την πρώιμη έναρξη της εμμήνου ρύσεως και την ανεπάρκεια βιταμίνης D.

Τα περισσότερα ινομυώματα είναι καλοήθη, με λιγότερα από 1 στα 1.000 να είναι καρκινώδη (λειομυοσάρκωμα). Ωστόσο, τα συμπτώματα που προκαλούν — βαριά αιμορραγία, πόνος, πίεση και πιθανές επιπλοκές γονιμότητας — μπορούν να επηρεάσουν σημαντικά την ποιότητα ζωής και δεν πρέπει να παραβλέπονται.

Η αδενωματώδης υπερπλασία συμβαίνει όταν ο ενδομητρικός ιστός (ο ιστός που κανονικά επενδύει το εσωτερικό της μήτρας) αναπτύσσεται μέσα στον μυϊκό τοίχο της μήτρας (το μυομήτριο). Κάθε εμμηνορροϊκός κύκλος, αυτός ο εκτοπισμένος ιστός συνεχίζει να παχύνεται, να διασπάται και να αιμορραγεί — αλλά μέσα στον μυϊκό τοίχο, προκαλώντας τη μήτρα να διευρυνθεί, να γίνει βαλτώδης και να παράγει έντονο πόνο και βαριά αιμορραγία.

Ενώ τα ινομυώματα είναι διακριτές αναπτύξεις που μπορούν να αναγνωριστούν και να αφαιρεθούν μεμονωμένα, η αδενωματώδης υπερπλασία είναι διάχυτη — ο ενδομητρικός ιστός είναι υφασμένος μέσα στον ίδιο τον μυ, καθιστώντας πιο δύσκολη τη χειρουργική θεραπεία χωρίς να αφαιρεθεί η μήτρα. Σκεφτείτε τα ινομυώματα ως μάρμαρα σε ζυμάρι ψωμιού σε αντίθεση με την αδενωματώδη υπερπλασία ως κομμάτια σοκολάτας που έχουν λιώσει μέσα στο ζυμάρι.

Η αδενωματώδης υπερπλασία διαγιγνώσκεται πιο συχνά σε γυναίκες ηλικίας 35–50, αν και μπορεί να συμβεί σε οποιαδήποτε αναπαραγωγική ηλικία. Επηρεάζει περίπου το 20–35% των γυναικών, αν και η πραγματική επικράτηση είναι πιθανώς υψηλότερη καθώς ιστορικά διαγιγνώσκονταν μόνο μετά από υστερεκτομή. Οι σύγχρονες εξετάσεις MRI και διακολπικού υπερήχου μπορούν τώρα να την ανιχνεύσουν μη επεμβατικά.

Οι δύο καταστάσεις συχνά συνυπάρχουν — έως το 40% των γυναικών με ινομυώματα έχουν επίσης αδενωματώδη υπερπλασία. Και οι δύο προκαλούν βαριά αιμορραγία και πόνο, αλλά η αδενωματώδης υπερπλασία τείνει να παράγει πιο διάχυτο, κράμπες πόνο σε όλη τη μήτρα, ενώ τα ινομυώματα μπορεί να προκαλέσουν πιο τοπικά συμπτώματα πίεσης. Η αδενωματώδης υπερπλασία σχετίζεται επίσης έντονα με την ενδομητρίωση, και πολλές γυναίκες έχουν και τις δύο καταστάσεις.

Η γνώση του ποια κατάσταση (ή συνδυασμός) προκαλεί τα συμπτώματά σας είναι απαραίτητη για την επιλογή της σωστής θεραπείας, επομένως η ακριβής διάγνωση έχει σημαντική σημασία.

Η βαριά εμμηνορροϊκή αιμορραγία (μηνορραγία) ορίζεται ιατρικά ως απώλεια περισσότερων από 80ml αίματος ανά κύκλο — αλλά καθώς κανείς δεν μετρά την εμμηνορροϊκή του αιμορραγία, οι πρακτικοί δείκτες είναι πιο χρήσιμοι.

Η αιμορραγία σας είναι πιθανό να είναι βαριά αν βυθίζετε μια κανονική σερβιέτα ή ταμπόν σε λιγότερο από 2 ώρες, χρειάζεστε να χρησιμοποιείτε διπλή προστασία (σερβιέτα και ταμπόν) τακτικά, περνάτε θρόισμα αίματος μεγαλύτερο από ένα τέταρτο (2.5cm), η περίοδός σας διαρκεί περισσότερο από 7 ημέρες, χρειάζεστε να αλλάξετε προϊόντα εμμήνου ρύσεως κατά τη διάρκεια της νύχτας, ή η αιμορραγία σας περιορίζει τις καθημερινές σας δραστηριότητες.

Η βαριά αιμορραγία έχει σημασία όχι μόνο λόγω της αναστάτωσης αλλά και λόγω των επιπτώσεών της στην υγεία. Η πιο σημαντική είναι η αναιμία από ανεπάρκεια σιδήρου, η οποία αναπτύσσεται όταν η απώλεια αίματος υπερβαίνει την ικανότητα του σώματός σας να αναπληρώσει τα αποθέματα σιδήρου. Τα συμπτώματα της αναιμίας που σχετίζεται με την περίοδο περιλαμβάνουν επίμονη κούραση, αδυναμία, δύσπνοια κατά τη διάρκεια κανονικής δραστηριότητας, χλωμό δέρμα, ζάλη, κρύα χέρια και πόδια, και δυσκολία στη συγκέντρωση.

Αξιοσημείωτο είναι ότι πολλές γυναίκες με αντικειμενικά βαριά αιμορραγία δεν συνειδητοποιούν ότι είναι ανώμαλη επειδή δεν έχουν γνωρίσει ποτέ κάτι διαφορετικό. Έχουν προσαρμοστεί — κουβαλώντας επιπλέον προμήθειες, σχεδιάζοντας τις ζωές τους γύρω από τις περιόδους τους, αποδεχόμενες την κούραση ως τη βάση τους. Μια μελέτη διαπίστωσε ότι το 50% των γυναικών με απώλεια εμμηνορροϊκού αίματος που υπερβαίνει τα 80ml ανά κύκλο θεωρούσαν την αιμορραγία τους "κανονική."

Αν οποιοσδήποτε από τους δείκτες παραπάνω ισχύει για εσάς, αναφέρετέ το στον πάροχο υγειονομικής περίθαλψης σας. Μια απλή μέτρηση αίματος μπορεί να ελέγξει για αναιμία, και περαιτέρω έρευνα μπορεί να προσδιορίσει αν τα ινομυώματα, η αδενωματώδης υπερπλασία ή κάποια άλλη κατάσταση προκαλεί τη βαριά ροή. Οι βαριές περίοδοι είναι θεραπεύσιμες — δεν χρειάζεται απλώς να αντέξετε.

Η θεραπεία εξαρτάται από τη σοβαρότητα των συμπτωμάτων, το μέγεθος και την τοποθεσία των ινομυωμάτων, αν υπάρχει αδενωματώδης υπερπλασία, την ηλικία σας και τους στόχους γονιμότητας σας. Η γκάμα των επιλογών έχει επεκταθεί σημαντικά τα τελευταία χρόνια.

Η ιατρική διαχείριση είναι συνήθως η πρώτη προσέγγιση. Ο ορμονικός IUD (Mirena) είναι πολύ αποτελεσματικός στη μείωση της βαριάς αιμορραγίας από τα ινομυώματα και την αδενωματώδη υπερπλασία. Το Tranexamic acid, που λαμβάνεται κατά τη διάρκεια της περιόδου σας, μειώνει την απώλεια αίματος κατά 30–50% εμποδίζοντας την αποδόμηση των θρόισμα. Ορμονική αντισύλληψη (δισκία, επιθέματα ή δαχτυλίδια) μπορεί να μειώσει την αιμορραγία και τον πόνο. Οι αγωνιστές GnRH μπορούν να συρρικνώσουν τα ινομυώματα προσωρινά δημιουργώντας μια κατάσταση χαμηλού οιστρογόνου, συχνά χρησιμοποιούμενοι πριν από τη χειρουργική επέμβαση για να μειώσουν το μέγεθος των ινομυωμάτων.

Οι ελάχιστα επεμβατικές διαδικασίες για τα ινομυώματα περιλαμβάνουν την εμβολή της μήτρας (UAE), η οποία μπλοκάρει την παροχή αίματος στα ινομυώματα προκαλώντας τα να συρρικνωθούν, και τον εστιασμένο υπέρηχο καθοδηγούμενο από MRI, ο οποίος χρησιμοποιεί θερμότητα για να καταστρέψει τον ιστό των ινομυωμάτων. Η μυομεκτομή αφαιρεί χειρουργικά μεμονωμένα ινομυώματα διατηρώντας τη μήτρα και είναι η προτιμώμενη επιλογή για γυναίκες που θέλουν να διατηρήσουν τη γονιμότητα.

Για την αδενωματώδη υπερπλασία ειδικά, οι επιλογές θεραπείας είναι πιο περιορισμένες επειδή η νόσος είναι διάχυτη. Ο ορμονικός IUD είναι συχνά η πιο αποτελεσματική μη χειρουργική επιλογή. Η αφαίρεση του ενδομητρίου μπορεί να μειώσει την αιμορραγία αλλά είναι κατάλληλη μόνο για γυναίκες που έχουν ολοκληρώσει την τεκνοποίηση. Η αδενωματεκτομή (χειρουργική εκτομή του αδενωματώδους ιστού) είναι δυνατή σε ορισμένες περιπτώσεις αλλά τεχνικά απαιτητική.

Η υστερεκτομή παραμένει η μόνη οριστική θεραπεία και για τις δύο καταστάσεις αλλά θεωρείται ως έσχατη λύση, ειδικά για γυναίκες που θέλουν παιδιά. Όταν όλες οι άλλες θεραπείες έχουν αποτύχει και η ποιότητα ζωής είναι σημαντικά μειωμένη, μπορεί να είναι μια απόφαση που αλλάζει τη ζωή και πολλές γυναίκες αναφέρουν ότι θα ήθελαν να την είχαν πάρει νωρίτερα.

Η συμπλήρωση σιδήρου είναι απαραίτητη παράλληλα με οποιαδήποτε θεραπεία αν υπάρχει αναιμία — η θεραπεία της αιμορραγίας χωρίς την αναπλήρωση των αποθεμάτων σιδήρου θα σας αφήσει να αισθάνεστε εξαντλημένοι.

Και οι δύο καταστάσεις μπορούν να επηρεάσουν τη γονιμότητα, αλλά η επίδραση διαφέρει σημαντικά ανάλογα με τον τύπο, την τοποθεσία και τη σοβαρότητα της νόσου.

Για τα ινομυώματα, η τοποθεσία είναι ο κρίσιμος παράγοντας. Τα υποβλεννογόνια ινομυώματα — αυτά που παραμορφώνουν ή προεξέχουν στην κοιλότητα της μήτρας — έχουν την πιο σαφή επίδραση στη γονιμότητα. Μπορούν να παρεμποδίσουν την εμφύτευση του εμβρύου, να αυξήσουν τον κίνδυνο αποβολής, και γενικά συνιστώνται για αφαίρεση πριν από τη θεραπεία γονιμότητας. Τα ενδοτοιχωματικά ινομυώματα μεγαλύτερα από 4–5cm μπορεί επίσης να επηρεάσουν τη γονιμότητα, αν και τα στοιχεία είναι λιγότερο σαφή. Τα υποσπλαχνικά ινομυώματα (στην εξωτερική πλευρά της μήτρας) γενικά δεν επηρεάζουν τη γονιμότητα εκτός αν είναι πολύ μεγάλα.

Η μυομεκτομή (χειρουργική αφαίρεση ινομυωμάτων) μπορεί να βελτιώσει τα αποτελέσματα γονιμότητας όταν τα ινομυώματα παραμορφώνουν την κοιλότητα της μήτρας. Ωστόσο, η χειρουργική επέμβαση δημιουργεί ουλώδη ιστό, επομένως η απόφαση να χειρουργηθεί πρέπει να ζυγίζει το πιθανό όφελος γονιμότητας έναντι των χειρουργικών κινδύνων. Ο χρόνος ανάρρωσης πριν από την προσπάθεια σύλληψης είναι συνήθως 3–6 μήνες.

Η αδενωματώδης υπερπλασία επηρεάζει τη γονιμότητα μέσω αρκετών μηχανισμών: αλλάζει την ικανότητα σύσπασης της μήτρας, επηρεάζει την υποδοχή του ενδομητρίου και μπορεί να παρεμποδίσει την εμφύτευση του εμβρύου. Η έρευνα δείχνει ολοένα και περισσότερο ότι η αδενωματώδης υπερπλασία μειώνει τα ποσοστά επιτυχίας IVF. Η ιατρική καταστολή με αγωνιστές GnRH πριν από τη μεταφορά του εμβρύου είναι μια στρατηγική που μελετάται για τη βελτίωση των αποτελεσμάτων.

Αν έχετε κάποια από τις δύο καταστάσεις και σχεδιάζετε εγκυμοσύνη, η πρώιμη συμβουλή με έναν ειδικό αναπαραγωγής είναι πολύτιμη. Μπορούν να αξιολογήσουν αν η θεραπεία πριν από τη σύλληψη είναι σκόπιμη και να σας βοηθήσουν να αναπτύξετε ένα χρονοδιάγραμμα που να λαμβάνει υπόψη οποιεσδήποτε απαραίτητες παρεμβάσεις και περιόδους ανάρρωσης. Για ορισμένες γυναίκες, η διατήρηση γονιμότητας μέσω κατάψυξης ωαρίων μπορεί να αξίζει να εξεταστεί ενώ λαμβάνονται αποφάσεις θεραπείας.

Η ανεπάρκεια σιδήρου που προκαλείται από βαριά εμμηνορροϊκή αιμορραγία είναι μία από τις πιο κοινές διατροφικές ανεπάρκειες στις προεμμηνοπαυσιακές γυναίκες παγκοσμίως, ωστόσο συχνά παραβλέπεται — ακόμη και από τους παρόχους υγειονομικής περίθαλψης που μπορεί να μην συνδέουν την κούραση, την εγκεφαλική ομίχλη ή την αντοχή στην άσκηση με τις περιόδους σας.

Ο σίδηρος είναι απαραίτητος για την παραγωγή της αιμοσφαιρίνης, της πρωτεΐνης στα ερυθρά αιμοσφαίρια που μεταφέρει οξυγόνο σε όλο το σώμα σας. Όταν τα αποθέματα σιδήρου εξαντλούνται, το σώμα σας δεν μπορεί να παράγει αρκετά υγιή ερυθρά αιμοσφαίρια, οδηγώντας σε αναιμία από ανεπάρκεια σιδήρου. Αλλά ακόμη και πριν γίνετε αναιμικοί, τα χαμηλά αποθέματα σιδήρου (φερριτίνη) μπορούν να προκαλέσουν σημαντικά συμπτώματα.

Τα πρώιμα σημάδια εξάντλησης σιδήρου περιλαμβάνουν κούραση που δεν βελτιώνεται με ύπνο, δυσκολία στη συγκέντρωση και εγκεφαλική ομίχλη, μειωμένη ικανότητα άσκησης και εύκολη κόπωση, ανήσυχα πόδια (ιδιαίτερα τη νύχτα), αυξημένη ανησυχία και ευερεθιστότητα, αραίωση των μαλλιών και εύθραυστα νύχια, συχνές λοιμώξεις (ο σίδηρος υποστηρίζει τη λειτουργία του ανοσοποιητικού) και επιθυμία για πάγο, χώμα ή άμυλο (μια κατάσταση που ονομάζεται πίκα).

Καθώς η αναιμία προχωρά, τα συμπτώματα επιδεινώνονται και περιλαμβάνουν χλωμό δέρμα και εσωτερικά βλέφαρα, ταχεία καρδιακή παλμό, δύσπνοια με ελάχιστη προσπάθεια, ζάλη και αίσθηση λιποθυμίας, και κρύα χέρια και πόδια. Η σοβαρή αναιμία μπορεί να προκαλέσει πόνο στο στήθος και απαιτεί επείγουσα θεραπεία.

Αν έχετε βαριές περιόδους, ζητήστε από τον γιατρό σας να ελέγξει μια πλήρη μέτρηση αίματος (CBC) και επίπεδο φερριτίνης. Η φερριτίνη κάτω από 30 ng/mL θεωρείται χαμηλή, ακόμη και αν η αιμοσφαιρίνη σας είναι τεχνικά "κανονική." Η θεραπεία περιλαμβάνει την αντιμετώπιση της υποκείμενης αιτίας της βαριάς αιμορραγίας ενώ ταυτόχρονα αναπληρώνει τον σίδηρο μέσω συμπληρωμάτων (αναζητήστε σίδηρο σιδηρούχου, σίδηρο βισγλυκινάτης ή πολύπλοκο σίδηρο πολυσακχαρίτη) και τροφών πλούσιων σε σίδηρο. Οι ενδοφλέβιες εγχύσεις σιδήρου είναι μια επιλογή όταν τα από του στόματος συμπληρώματα δεν γίνονται ανεκτά ή δεν λειτουργούν αρκετά γρήγορα.