Κύστες Ωοθηκών και Υγεία της Λεκάνης

Οι κύστες ωοθηκών είναι σακούλες γεμάτες υγρό που αναπτύσσονται πάνω ή μέσα σε μια ωοθήκη. Είναι εξαιρετικά κοινές — οι περισσότερες γυναίκες αναπαραγωγικής ηλικίας αναπτύσσουν τουλάχιστον μία κύστη κατά τη διάρκεια της ζωής τους, και η συντριπτική πλειοψηφία είναι ακίνδυνες και επιλύονται χωρίς θεραπεία.

Οι λειτουργικές κύστες είναι ο πιο κοινός τύπος και είναι ένα φυσιολογικό μέρος της ωορρηξίας. Μια θυλακοειδής κύστη σχηματίζεται όταν ο θύλακας δεν σπάσει για να απελευθερώσει το ωάριο και συνεχίζει να μεγαλώνει. Μια κύστη του ωχρού σωματίου σχηματίζεται μετά την ωορρηξία όταν ο κενός θύλακας γεμίζει με υγρό αντί να συρρικνωθεί. Και οι δύο τύποι συνήθως επιλύονται από μόνες τους εντός 1–3 εμμηνορροϊκών κύκλων και σπάνια μεγαλώνουν περισσότερο από 5–6 εκατοστά.

Άλλοι τύποι περιλαμβάνουν τις δερμοειδείς κύστες (τερατώματα), οι οποίες περιέχουν ιστό όπως τρίχες, δέρμα ή δόντια και αναπτύσσονται από εμβρυϊκά κύτταρα; τις ενδομητρίωματα ("σοκολατένιες κύστες"), οι οποίες σχηματίζονται όταν ο ενδομητρικός ιστός αναπτύσσεται στην ωοθήκη; και τις κύστες αδενομάτων, οι οποίες αναπτύσσονται από τα επιφανειακά κύτταρα των ωοθηκών και μπορούν να γίνουν αρκετά μεγάλες.

Οι περισσότερες κύστες δεν προκαλούν συμπτώματα και ανακαλύπτονται τυχαία κατά τη διάρκεια απεικόνισης για άλλους λόγους. Όταν εμφανίζονται συμπτώματα, μπορεί να περιλαμβάνουν πόνο ή πίεση στην πυελική περιοχή (βαθύς ή οξύς, από τη μία πλευρά), φούσκωμα ή αίσθηση πληρότητας, πόνο κατά τη διάρκεια της σεξουαλικής επαφής και ανώμαλες περιόδους.

Οι κύριοι κίνδυνοι από τις κύστες ωοθηκών είναι η ρήξη και η στροφή. Μια ρήξη κύστης μπορεί να προκαλέσει ξαφνικό οξύ πόνο και, σπάνια, σημαντική εσωτερική αιμορραγία. Η στροφή ωοθήκης συμβαίνει όταν μια κύστη προκαλεί την ωοθήκη να στρίψει πάνω στην παροχή αίματος της — αυτό είναι μια χειρουργική επείγουσα κατάσταση που απαιτεί άμεση θεραπεία για να σωθεί η ωοθήκη.

Οι κύστες ωοθηκών ανακαλύπτονται συνήθως κατά τη διάρκεια μιας ρουτίνας πυελικής εξέτασης ή τυχαία σε απεικόνιση που πραγματοποιείται για άλλο λόγο. Μόλις εντοπιστούν, η προσέγγιση εξαρτάται από το μέγεθος, την εμφάνιση και τα συμπτώματά σας.

Ο διακολπικός υπέρηχος είναι το κύριο διαγνωστικό εργαλείο. Μπορεί να προσδιορίσει το μέγεθος, την τοποθεσία και τη σύνθεση της κύστης — αν είναι απλή (γεμάτη υγρό, λεπτοτοίχωμη), πολύπλοκη (περιέχει στερεά συστατικά, παχιά τοιχώματα ή διαφράγματα) ή στερεή. Οι απλές κύστες κάτω από 5 εκατοστά σε προεμμηνοπαυσιακές γυναίκες είναι σχεδόν πάντα καλοήθεις και συχνά δεν απαιτούν παρακολούθηση.

Για τις κύστες που χρειάζονται παρακολούθηση, ο γιατρός σας θα προτείνει συνήθως μια επανάληψη υπερήχου σε 6–8 εβδομάδες για να δει αν η κύστη έχει επιλυθεί, έχει μεγαλώσει ή έχει αλλάξει στην εμφάνιση. Οι λειτουργικές κύστες θα πρέπει να επιλύονται εντός αυτού του χρονικού πλαισίου — αν μια κύστη επιμένει ή μεγαλώνει, απαιτείται περαιτέρω διερεύνηση.

Μπορεί να ζητηθούν εξετάσεις αίματος, ιδιαίτερα CA-125 σε μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες, για να βοηθήσουν στην εκτίμηση του κινδύνου καρκίνου. Σε προεμμηνοπαυσιακές γυναίκες, το CA-125 είναι λιγότερο χρήσιμο γιατί μπορεί να είναι αυξημένο από πολλές καλοήθεις καταστάσεις, συμπεριλαμβανομένης της ενδομητρίωσης, των ινομυωμάτων και ακόμη και της εμμήνου ρύσεως.

Οι εξετάσεις MRI ή CT χρησιμοποιούνται μερικές φορές για πολύπλοκες κύστες ή όταν τα ευρήματα του υπερήχου είναι ασαφή. Αυτές παρέχουν πιο λεπτομερείς πληροφορίες σχετικά με την εσωτερική δομή της κύστης και τη σχέση της με τα γύρω όργανα.

Η προσέγγιση "παρακολούθηση και αναμονή" είναι κατάλληλη για τις περισσότερες κύστες. Αν σας πουν ότι έχετε μια μικρή, απλή κύστη ωοθηκών, προσπαθήστε να μην πανικοβληθείτε — ο γιατρός σας πιθανώς την παρακολουθεί γιατί αναμένει ότι θα επιλυθεί από μόνη της, όχι επειδή ανησυχεί για κάτι σοβαρό.

Η ρήξη κύστης ωοθηκών είναι κοινή και, στις περισσότερες περιπτώσεις, δεν είναι επικίνδυνη — οι λειτουργικές κύστες ραγίζουν τακτικά κατά τη διάρκεια της ωορρηξίας χωρίς να προκαλούν αισθητά συμπτώματα. Ωστόσο, όταν μια μεγαλύτερη κύστη ραγίζει, μπορεί να προκαλέσει ξαφνικό, έντονο πόνο που κατανοητά προκαλεί ανησυχία.

Μια ρήξη κύστης συνήθως προκαλεί οξύ, ξαφνικό πόνο από τη μία πλευρά της πυελικής περιοχής που μπορεί να εμφανιστεί κατά τη διάρκεια ή μετά από σωματική δραστηριότητα ή σεξουαλική επαφή. Ο πόνος μπορεί αρχικά να είναι σοβαρός αλλά συχνά βελτιώνεται σε αρκετές ώρες έως ημέρες. Μπορεί επίσης να βιώσετε ήπια κολπική αιμορραγία, ναυτία ή φούσκωμα. Οι περισσότερες ραγισμένες κύστες μπορούν να διαχειριστούν στο σπίτι με ξεκούραση, θερμότητα και μη συνταγογραφούμενα παυσίπονα.

Ωστόσο, ορισμένες ρήξεις προκαλούν σημαντική εσωτερική αιμορραγία (ρήξη αιμορραγικής κύστης), η οποία απαιτεί ιατρική φροντίδα. Σημάδια προειδοποίησης περιλαμβάνουν πόνο που δεν βελτιώνεται ή επιδεινώνεται σε αρκετές ώρες, ζάλη, αίσθηση λιποθυμίας ή λιποθυμία, γρήγορο καρδιοχτύπι, κρύα και υγρά δέρματα, πόνο στον ώμο (σημάδι ότι το αίμα ερεθίζει το διάφραγμα) και πυρετό. Αυτά τα συμπτώματα απαιτούν επείγουσα αξιολόγηση.

Στο τμήμα επειγόντων περιστατικών, θα λάβετε συνήθως έναν υπέρηχο για να ελέγξετε για ελεύθερο υγρό (αίμα) στην πυελική περιοχή, εξετάσεις αίματος για να ελέγξετε για αναιμία και να αποκλείσετε εξωμήτριο κύηση, και διαχείριση πόνου. Οι περισσότερες αιμορραγικές ρήξεις επιλύονται με παρακολούθηση και υποστηρικτική φροντίδα, αλλά σπάνια, απαιτείται χειρουργική επέμβαση για να σταματήσει η ενεργή αιμορραγία.

Αν βιώνετε επαναλαμβανόμενες ρήξεις κύστεων, ο γιατρός σας μπορεί να προτείνει ορμονική αντισύλληψη για να καταστείλει την ωορρηξία και να αποτρέψει το σχηματισμό νέων λειτουργικών κύστεων. Αυτό δεν επηρεάζει τις υπάρχουσες κύστες αλλά μπορεί να αποτρέψει μελλοντικά επεισόδια.

Η πυελική φλεγμονώδης νόσος (PID) είναι μια λοίμωξη των γυναικείων αναπαραγωγικών οργάνων — συνήθως της μήτρας, των σαλπίγγων και των ωοθηκών. Προκαλείται συχνότερα από σεξουαλικά μεταδιδόμενα βακτήρια, ιδιαίτερα τη χλαμύδια και τη γονόρροια, αλλά μπορεί επίσης να προκύψει από φυσιολογικά κολπικά βακτήρια που ανεβαίνουν στον ανώτερο αναπαραγωγικό σωλήνα.

Η PID είναι μια σημαντική ανησυχία για την υγεία επειδή μπορεί να προκαλέσει μόνιμη βλάβη ακόμη και μετά τη θεραπεία. Η λοίμωξη προκαλεί φλεγμονή και ουλές στις σάλπιγγες και στις πυελικές δομές, οι οποίες μπορεί να οδηγήσουν σε χρόνια πυελική πόνο (σε περίπου 30% των γυναικών που έχουν υποστεί PID), υπογονιμότητα (1 στις 8 γυναίκες με PID έχει δυσκολία να μείνει έγκυος) και αυξημένο κίνδυνο εξωμήτριας κύησης (6–10 φορές υψηλότερος κίνδυνος μετά την PID).

Τα συμπτώματα κυμαίνονται από ήπια έως σοβαρά. Πολλές γυναίκες με PID έχουν ήπια συμπτώματα που είναι εύκολο να παραβλεφθούν ή να αποδοθούν σε άλλες αιτίες. Κοινά σημάδια περιλαμβάνουν πόνο στην κάτω κοιλία ή στην πυελική περιοχή (το πιο κοινό σύμπτωμα), ασυνήθιστη κολπική έκκριση (μπορεί να είναι κίτρινη ή πράσινη με οσμή), πόνο ή αιμορραγία κατά τη διάρκεια ή μετά τη σεξουαλική επαφή, κάψιμο κατά την ούρηση, ανώμαλη εμμηνορρυσία και πυρετό και ρίγη (σε πιο σοβαρές περιπτώσεις).

Η PID διαγιγνώσκεται μέσω ενός συνδυασμού κλινικών συμπτωμάτων, ευρημάτων από πυελική εξέταση (η ευαισθησία κατά την κίνηση του τραχήλου είναι χαρακτηριστική), εργαστηριακών εξετάσεων για ΣΜΝ και μερικές φορές υπερήχου για να ελεγχθεί για αποστήματα σαλπίγγων-ωοθηκών.

Η θεραπεία είναι αντιβιοτικά — συνήθως ένας συνδυασμός για να καλύψει τόσο τη χλαμύδια όσο και τη γονόρροια, καθώς και αναερόβια βακτήρια. Οι σεξουαλικοί σύντροφοι πρέπει επίσης να ελεγχθούν και να θεραπευτούν για να αποτραπεί η επαναμόλυνση. Η πρώιμη θεραπεία είναι κρίσιμη: όσο νωρίτερα αντιμετωπιστεί η PID, τόσο λιγότερο πιθανό είναι να προκαλέσει μόνιμη βλάβη. Αν έχετε συμπτώματα που υποδηλώνουν PID, μην περιμένετε — ακόμη και μερικές ημέρες καθυστέρησης μπορεί να επηρεάσουν τα αποτελέσματα.

Οι σεξουαλικά μεταδιδόμενες λοιμώξεις μπορούν να έχουν άμεσες και έμμεσες επιδράσεις στον εμμηνορροϊκό σας κύκλο και την υγεία της λεκάνης — και πολλές από αυτές τις επιδράσεις περνούν απαρατήρητες γιατί οι πιο επιδραστικές ΣΜΝ είναι συχνά ασυμπτωματικές στις γυναίκες.

Η χλαμύδια και η γονόρροια είναι οι πιο ανησυχητικές ΣΜΝ για την υγεία της λεκάνης. Και οι δύο μπορούν να προκαλέσουν PID αν ανέβουν από τον τράχηλο στον ανώτερο αναπαραγωγικό σωλήνα. Έως και το 70% των λοιμώξεων χλαμυδίων και το 50% των λοιμώξεων γονόρροιας στις γυναίκες δεν παράγουν αισθητά συμπτώματα, γι' αυτό η τακτική εξέταση είναι τόσο κρίσιμη. Όταν εμφανίζονται συμπτώματα, μπορεί να περιλαμβάνουν ανώμαλη κολπική έκκριση, αιμορραγία μεταξύ των περιόδων ή μετά τη σεξουαλική επαφή, επώδυνη ούρηση και πόνο στην πυελική περιοχή.

Αυτές οι λοιμώξεις μπορούν να αλλάξουν το εμμηνορροϊκό σας μοτίβο προκαλώντας διαλείπουσα αιμορραγία (αιμορραγία μεταξύ των περιόδων), βαρύτερες ή πιο επώδυνες περιόδους και μετεμμηνορροϊκή αιμορραγία. Αν παρατηρήσετε ένα νέο μοτίβο αιμορραγίας ή ανεξήγητες αλλαγές στον κύκλο σας μαζί με νέα κολπική έκκριση ή δυσφορία στην πυελική περιοχή, η εξέταση για ΣΜΝ θα πρέπει να είναι μέρος της διερεύνησης.

Ο HPV (ιός των ανθρώπινων θηλωμάτων) δεν επηρεάζει συνήθως άμεσα τα εμμηνορροϊκά συμπτώματα αλλά είναι η κύρια αιτία καρκίνου του τραχήλου της μήτρας. Οι τακτικές εξετάσεις Παπ και ο εμβολιασμός κατά του HPV είναι ουσιώδεις προληπτικές μέθοδοι.

Ο ιός του απλού έρπητα (HSV) μπορεί να προκαλέσει επώδυνες γεννητικές βλάβες που μπορεί να επιδεινωθούν γύρω από την εμμηνόρροια, καθώς οι ορμονικές διακυμάνσεις μπορούν να προκαλέσουν εκρήξεις. Η τριχομονάση μπορεί να προκαλέσει φλεγμονή και έκκριση στον κόλπο που μπορεί να συγχέεται με άλλες αιτίες συμπτωμάτων που σχετίζονται με την εμμηνόρροια.

Ο CDC συνιστά ετήσιο έλεγχο για χλαμύδια και γονόρροια για όλες τις σεξουαλικά ενεργές γυναίκες κάτω των 25 ετών, και για γυναίκες 25 ετών και άνω με παράγοντες κινδύνου (νέοι ή πολλαπλοί σύντροφοι, ή σύντροφος με ΣΜΝ). Μην παραλείπετε αυτούς τους ελέγχους — οι σιωπηλές λοιμώξεις προκαλούν σιωπηλή βλάβη.

Η στροφή ωοθήκης είναι μια γυναικολογική επείγουσα κατάσταση στην οποία η ωοθήκη (και μερικές φορές η σάλπιγγα) στρίβει πάνω στον αγγειακό της ποδίσκο — τον μίσχο των αιμοφόρων αγγείων που την προμηθεύει. Αυτή η στροφή κόβει την παροχή αίματος, και χωρίς άμεση θεραπεία, η ωοθήκη μπορεί να χάσει μόνιμα την παροχή αίματος της.

Η στροφή συμβαίνει πιο συχνά όταν μια κύστη ή μάζα στην ωοθήκη αυξάνει το βάρος της και καθιστά πιο πιθανό να περιστραφεί. Οι κύστες μεγαλύτερες από 5 εκατοστά αυξάνουν σημαντικά τον κίνδυνο στροφής. Μπορεί επίσης να συμβεί κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης, μετά από θεραπείες γονιμότητας που διεγείρουν τις ωοθήκες, ή περιστασιακά σε φυσιολογικές ωοθήκες — ειδικά σε εφήβους των οποίων οι σύνδεσμοι είναι πιο μακρείς και πιο ευέλικτοι.

Το χαρακτηριστικό σύμπτωμα είναι ξαφνικός, σοβαρός, μονόπλευρος πόνος στην πυελική περιοχή που συχνά εμφανίζεται κατά τη διάρκεια σωματικής δραστηριότητας, άσκησης ή σεξουαλικής επαφής. Ο πόνος μπορεί να είναι διαλείπων (καθώς η ωοθήκη στρίβει και μερικώς ξεστρίβει) και συχνά συνοδεύεται από ναυτία και έμετο — έως και το 70% των γυναικών με στροφή βιώνουν ναυτία, γεγονός που βοηθά να διακριθεί από άλλες αιτίες οξέος πόνου στην πυελική περιοχή.

Άλλα συμπτώματα περιλαμβάνουν ευαισθησία στην κάτω κοιλία από τη μία πλευρά, αδυναμία να βρείτε άνεση και μερικές φορές ήπιο πυρετό. Ο πόνος συνήθως δεν σχετίζεται με το χρονοδιάγραμμα της εμμηνορρυσίας σας.

Αν υποψιάζεστε στροφή — ξαφνικός σοβαρός μονόπλευρος πόνος στην πυελική περιοχή με ναυτία — πηγαίνετε αμέσως στο τμήμα επειγόντων περιστατικών. Η διάγνωση περιλαμβάνει πυελικό υπέρηχο με Doppler ροής για να αξιολογηθεί η παροχή αίματος στην ωοθήκη. Η θεραπεία είναι επείγουσα λαπαροσκοπική χειρουργική επέμβαση για να ξεστρίψει η ωοθήκη (και να αφαιρεθεί οποιαδήποτε αιτία κύστη). Όταν αντιμετωπιστεί εντός 6 ωρών, η ωοθήκη μπορεί συνήθως να σωθεί. Οι καθυστερήσεις πέρα από αυτό το χρονικό διάστημα αυξάνουν τον κίνδυνο μόνιμης βλάβης ή απώλειας ωοθήκης.