Badania zdrowotne po menopauzie — mammografia, kolonoskopia, tarczyca i inne

Ryzyko zachorowania na raka generalnie wzrasta z wiekiem, a kilka badań staje się szczególnie ważnych po menopauzie.

Badanie na raka piersi: mammografia pozostaje podstawowym badaniem. Obecne wytyczne zalecają badania co 1–2 lata dla kobiet o średnim ryzyku, zaczynając od 40–50 roku życia, w zależności od wytycznych (USPSTF zaleca badania co dwa lata od 40. roku życia od 2024 roku; ACS zaleca badania coroczne od 45. roku życia). Dla kobiet z wyższym ryzykiem (silna historia rodzinna, mutacje BRCA, wcześniejsze napromienienie klatki piersiowej, gęsta tkanka piersi) może być zalecane dodatkowe badanie z użyciem MRI piersi. Jeśli masz gęste piersi (o czym zostaniesz poinformowana w raporcie z mammografii), omów dodatkowe badania z lekarzem.

Badanie na raka jelita grubego: zalecany wiek rozpoczęcia badania spadł do 45 lat (z 50) w ostatnich wytycznych. Kolonoskopia co 10 lat to standard złoty, ale alternatywy to coroczny test immunochemiczny kału (FIT), test FIT-DNA (Cologuard) co 3 lata lub kolonografia CT co 5 lat. Po 75. roku życia decyzje dotyczące badań powinny być dostosowane do indywidualnych oczekiwań życiowych i wcześniejszych wyników.

Badanie na raka szyjki macicy: badania cytologiczne i testy HPV są kontynuowane po menopauzie. Obecne wytyczne sugerują współbadanie (Pap + HPV) co 5 lat, samodzielne badanie Pap co 3 lata lub podstawowe badanie HPV co 5 lat. Badania można zakończyć w wieku 65 lat, jeśli miałaś wystarczająco negatywne wyniki wcześniejszych badań i brak historii zmian szyjki macicy o wysokim stopniu.

Badanie na raka płuc: zaleca się coroczne niskodawkowe badanie CT dla dorosłych w wieku 50–80 lat z historią palenia 20+ paczek rocznie, którzy obecnie palą lub rzucili palenie w ciągu ostatnich 15 lat.

Rak skóry: coroczna pełna kontrola skóry przez dermatologa, szczególnie jeśli masz jasną skórę, historię ekspozycji na słońce lub wiele znamion. Miesięczne samobadania w celu wykrycia nowych lub zmieniających się zmian.

Rak jajnika: obecnie nie ma skutecznego testu przesiewowego na raka jajnika u kobiet o średnim ryzyku. CA-125 i ultrasonografia przezpochwowa nie wykazały zmniejszenia umieralności i mogą powodować szkody przez fałszywie dodatnie wyniki.

Choroby sercowo-naczyniowe są najważniejszą przyczyną zgonów kobiet po menopauzie — więcej niż wszystkie nowotwory razem wzięte. Jednak badania sercowo-naczyniowe u kobiet są często mniej agresywne niż u mężczyzn, mimo równego lub większego ryzyka.

Ciśnienie krwi powinno być sprawdzane przy każdej wizycie u lekarza, a najlepiej regularnie w domu. Nadciśnienie (zdefiniowane jako 130/80 mmHg lub więcej według obecnych wytycznych) staje się dramatycznie bardziej powszechne po menopauzie — wycofanie estrogenów zmniejsza efekt rozszerzający naczynia krwionośne tlenku azotu, a sztywność tętnic wzrasta. Około 75% kobiet powyżej 65. roku życia ma nadciśnienie.

Panel lipidowy powinien być sprawdzany co najmniej co 5 lat u kobiet o niskim ryzyku, a corocznie dla tych z podwyższonymi poziomami lub czynnikami ryzyka sercowo-naczyniowego. Menopauza zazwyczaj pogarsza profil lipidowy: całkowity cholesterol wzrasta, LDL rośnie, HDL może maleć, a trójglicerydy wzrastają. Te zmiany są bezpośrednio związane z wycofaniem estrogenów. Pełny panel (całkowity cholesterol, LDL, HDL, trójglicerydy) plus lipoproteina(a) — Lp(a) — jest zalecany przynajmniej raz, ponieważ Lp(a) jest silnym niezależnym czynnikiem ryzyka sercowo-naczyniowego, który jest genetycznie uwarunkowany.

Glukoza na czczo i HbA1c powinny być regularnie sprawdzane. Ryzyko cukrzycy typu 2 wzrasta po menopauzie z powodu spadku wrażliwości na insulinę, zwiększonej tkanki tłuszczowej trzewnej i zmian metabolicznych. Badania co 3 lata są standardem dla kobiet o średnim ryzyku; corocznie dla tych z prediabetes lub innymi czynnikami ryzyka.

Kalkulator ryzyka ASCVD (choroby sercowo-naczyniowej związanej z miażdżycą) szacuje twoje 10-letnie ryzyko zawału serca lub udaru mózgu na podstawie wieku, ciśnienia krwi, cholesterolu, statusu cukrzycy i palenia. To pomaga w podejmowaniu decyzji dotyczących terapii statynami i interwencji w stylu życia.

Skoring wapnia w tętnicach wieńcowych (CAC) to nowoczesne narzędzie, które wykorzystuje niskodawkowe badanie CT do ilościowego określenia osadów wapnia w tętnicach wieńcowych. Może pomóc w przeszeregowaniu ryzyka u kobiet z granicznymi wynikami ASCVD i kierować decyzjami dotyczącymi statyn. Jest szczególnie przydatne, gdy tradycyjne kalkulatory ryzyka mogą niedoszacować ryzyko — co często ma miejsce u kobiet.

Osteoporoza to cicha choroba — nie czujesz, że utrata kości ma miejsce. Pierwszym objawem często jest złamanie. To sprawia, że proaktywne badania są niezbędne.

Kto powinien być badany: wszystkie kobiety w wieku 65 lat (uniwersalne zalecenie USPSTF i NOF), kobiety poniżej 65 roku życia z czynnikami ryzyka (wczesna menopauza przed 45 rokiem życia, historia rodzinna złamania biodra, niska masa ciała lub BMI poniżej 20, palenie, nadmierne spożycie alkoholu, długoterminowe stosowanie glikokortykosteroidów, reumatoidalne zapalenie stawów i wcześniejsze złamania z powodu kruchości) oraz kobiety rozważające HRT szczególnie w celu ochrony kości (podstawowe DEXA pomaga w podjęciu decyzji).

Co mierzy DEXA: gęstość mineralną kości w odcinku lędźwiowym (L1–L4), całkowite biodro i szyjkę kości udowej. Wyniki są raportowane jako T-score (porównanie do szczytowej masy kostnej u zdrowej młodej kobiety). Normalne to -1.0 lub więcej. Osteopenia to -1.0 do -2.5. Osteoporoza to -2.5 lub mniej.

Narzędzie FRAX łączy wyniki DEXA z klinicznymi czynnikami ryzyka (wiek, waga, historia złamań, historia rodzinna, palenie, alkohol, stosowanie glikokortykosteroidów, reumatoidalne zapalenie stawów), aby obliczyć 10-letnie prawdopodobieństwo poważnego złamania osteoporotycznego i złamania biodra. Leczenie jest zazwyczaj zalecane, gdy 10-letnie ryzyko złamania biodra przekracza 3% lub ryzyko poważnego złamania osteoporotycznego przekracza 20%.

Badania kontrolne: co 1–2 lata, jeśli jesteś na lekach przeciwosteoporotycznych (aby monitorować odpowiedź na leczenie), co 2–5 lat dla kobiet z osteopenią, które nie są leczone (aby monitorować postęp), a dla kobiet z normalną gęstością kości i niewieloma czynnikami ryzyka mogą być rzadsze.

Ważna uwaga techniczna: zawsze staraj się uzyskać badania kontrolne DEXA na tej samej maszynie co twoje podstawowe, ponieważ różne maszyny mogą dawać nieco różne wyniki, co sprawia, że porównanie jest niewiarygodne. Zmiana gęstości kości w czasie (a nie pojedynczy pomiar) jest najbardziej klinicznie istotną informacją.

Zaburzenia tarczycy stają się bardziej powszechne z wiekiem i nieproporcjonalnie wpływają na kobiety. Są szczególnie ważne do przesiewania, ponieważ objawy tarczycy znacznie pokrywają się z objawami menopauzy — zmęczenie, zmiany wagi, zmiany nastroju, mgła mózgowa, wypadanie włosów i nietolerancja na ciepło/zimno mogą być spowodowane przez jedno lub drugie.

TSH (hormon stymulujący tarczycę) jest podstawowym testem przesiewowym. Powinno być sprawdzane co 5 lat po menopauzie lub częściej, jeśli masz objawy lub czynniki ryzyka. Niedoczynność tarczycy (niedoczynna tarczyca) dotyka do 20% kobiet powyżej 60. roku życia. Zapalenie tarczycy Hashimoto (autoimmunologiczna niedoczynność tarczycy) jest najczęstszą przyczyną. Objawy obejmują zmęczenie, przyrost masy ciała, zaparcia, suchą skórę, wypadanie włosów, nietolerancję na zimno i depresję — wszystkie z nich mogą być mylnie przypisane menopauzie.

Jeśli TSH jest nieprawidłowe, dodatkowe testy obejmują wolne T4, wolne T3 i przeciwciała tarczycowe (anti-TPO, anti-tireoglobulina), aby zidentyfikować autoimmunologiczną chorobę tarczycy.

Glukoza na czczo lub HbA1c w celu przesiewania cukrzycy powinny być wykonywane co 3 lata dla kobiet o średnim ryzyku, corocznie dla tych z prediabetes (HbA1c 5.7–6.4%), otyłości lub historią rodzinną cukrzycy. Opór na insulinę wzrasta po menopauzie, a wczesne wykrycie pozwala na interwencje w stylu życia, które mogą zapobiec postępowi do cukrzycy.

Poziom witaminy D (25-hydroksywitaminy D) powinien być sprawdzany przynajmniej raz i monitorowany, jeśli suplementujesz. Niedobór jest powszechny (40–50% kobiet po menopauzie) i przyczynia się do utraty kości, zaburzeń nastroju, dysfunkcji układu odpornościowego i być może zwiększonego ryzyka nowotworów. Dąż do poziomu 30–50 ng/mL.

Poziom witaminy B12 powinien być sprawdzany, szczególnie jeśli przyjmujesz metforminę lub inhibitory pompy protonowej (które osłabiają wchłanianie), stosujesz dietę wegetariańską lub wegańską, lub masz objawy niedoboru (zmęczenie, mrowienie, problemy z poznaniem).

Pełna morfologia krwi (CBC) może zidentyfikować anemię (która powoduje zmęczenie), infekcje i nieprawidłowości komórek krwi. Kompleksowy panel metaboliczny sprawdza funkcję nerek, funkcję wątroby i elektrolity — wszystkie ważne informacje bazowe, szczególnie jeśli przyjmujesz leki.

Najskuteczniejsze podejście do profilaktycznych badań to spersonalizowany harmonogram opracowany z twoim lekarzem, który uwzględnia twoje indywidualne czynniki ryzyka, historię rodzinną i aktualny stan zdrowia. Oto ramy.

Corocznie: pomiar ciśnienia krwi, ocena wagi i BMI, przegląd aktualnych leków i suplementów, przesiewowe badanie depresji i lęku, omówienie nowych lub zmieniających się objawów, kontrola skóry (samobadanie co miesiąc, profesjonalne co roku) oraz przegląd czynników stylu życia (ćwiczenia, odżywianie, sen, spożycie alkoholu).

Co 1–2 lata: mammografia (corocznie lub co dwa lata w zależności od ryzyka i używanych wytycznych), panel lipidowy (corocznie, jeśli podwyższony lub w leczeniu, w przeciwnym razie co 2–3 lata), glukoza na czczo lub HbA1c (co 1–3 lata w zależności od ryzyka), skan DEXA (jeśli jesteś w trakcie leczenia osteoporozy lub monitorowania osteopenii).

Co 3–5 lat: TSH (co 5 lat, lub częściej przy objawach lub leczeniu), badanie na raka szyjki macicy (współbadanie Pap/HPV co 5 lat do 65. roku życia), badanie wzroku (co 2–3 lata po 50. roku życia, corocznie po 65. roku życia), badanie stomatologiczne (co 6–12 miesięcy — zdrowie jamy ustnej jest powiązane ze zdrowiem sercowo-naczyniowym) oraz ocena słuchu (podstawowe w wieku 50 lat, a następnie okresowo).

Co 5–10 lat: kolonoskopia (co 10 lat od 45. roku życia, lub częściej, jeśli znaleziono polipy), skan DEXA (do monitorowania kobiet z normalną lub lekko niską gęstością kości), wynik skanowania wapnia w tętnicach wieńcowych (raz dla stratifikacji ryzyka, jeśli ryzyko sercowo-naczyniowe jest niepewne).

Raz: poziom Lp(a) (genetycznie uwarunkowany, nie zmienia się — jeden pomiar jest wystarczający), badanie na wirusa zapalenia wątroby typu C (zalecane dla wszystkich dorosłych) oraz omówienie badań na raka płuc (jeśli dotyczy historia palenia).

Prowadź rejestr zdrowia: śledź wyniki badań, daty i plany kontrolne. Wiele portali pacjentów ułatwia to. Znajomość swoich wyników — i ich trendów w czasie — umożliwia prowadzenie świadomych rozmów z lekarzem i wczesne wychwytywanie zmian.

Bądź swoim adwokatem: jeśli twój lekarz sugeruje pominięcie lub opóźnienie badania, zapytaj dlaczego. Zrozum powody i podejmij wspólną decyzję. Twoje zdrowie to partnerstwo.

Kilka ważnych badań jest często pomijanych u kobiet po menopauzie — albo dlatego, że lekarze nie myślą o ich zleceniu, albo dlatego, że kobiety nie wiedzą, aby pytać.

Ocena dna miednicy: mimo że dotyczy do 50% kobiet po menopauzie, nietrzymanie moczu, wypadanie narządów miednicy i dysfunkcja seksualna rzadko są proaktywnie badane. Fizjoterapeuta dna miednicy może ocenić funkcję i zidentyfikować problemy, które są łatwe do leczenia.

Ocena słuchu: utrata słuchu staje się coraz bardziej powszechna po 50. roku życia, a obecnie istnieją silne dowody łączące nieleczoną utratę słuchu z przyspieszonym spadkiem zdolności poznawczych i demencją. Badanie ACHIEVE wykazało, że interwencja w zakresie słuchu zmniejszyła spadek zdolności poznawczych o 48% u starszych dorosłych zagrożonych. Podstawowa ocena słuchu w wieku 50 lat, z kontrolą co 3–5 lat, jest rozsądna.

Badanie zdrowia psychicznego: mimo 2–4-krotnego wzrostu ryzyka depresji w trakcie przejścia menopauzalnego, rutynowe badania zdrowia psychicznego są wykonywane nieregularnie. PHQ-9 (depresja) i GAD-7 (lęk) to szybkie, zwalidowane narzędzia przesiewowe, które powinny być częścią każdej corocznej wizyty.

Ocena snu: zaburzenia snu (bezsenność, obturacyjny bezdech senny) stają się coraz bardziej powszechne po menopauzie i mają znaczące konsekwencje zdrowotne. Obturacyjny bezdech senny, w szczególności, jest niedodiagnozowany u kobiet, ponieważ często objawia się inaczej niż u mężczyzn (bezsenność i zmęczenie zamiast głośnego chrapania). Jeśli jesteś zmęczona mimo wystarczającej ilości snu, lub jeśli twój partner zgłasza przerwy w oddychaniu, poproś o ocenę snu.

Ocena ryzyka upadków: dla kobiet powyżej 65. roku życia ocena ryzyka upadków (w tym testy równowagi, przegląd leków, kontrola wzroku i ocena bezpieczeństwa w domu) może zapobiec złamaniom, które powodują niepełnosprawność i śmierć.

Przegląd szczepień: upewnij się, że jesteś na bieżąco ze szczepionką przeciwko półpaścowi (Shingrix — dwie dawki dla dorosłych 50+), szczepionką przeciwko pneumokokom (w wieku 65 lat), przypominającymi szczepionkami Tdap/Td (co 10 lat), coroczną szczepionką przeciw grypie oraz przypominającymi szczepionkami COVID-19 zgodnie z zaleceniami.

Zdrowie jamy ustnej: ryzyko chorób przyzębia wzrasta po menopauzie (estrogen wpływa na zdrowie dziąseł), a złe zdrowie jamy ustnej jest związane z chorobami sercowo-naczyniowymi i demencją. Regularna opieka dentystyczna to opieka zdrowotna.