Ψυχική Υγεία στην Περιεμμηνόπαυση — Διάθεση, Θλίψη, Σχέσεις και Θεραπεία

Οι επιδράσεις της περιεμμηνόπαυσης στην ψυχική υγεία δεν είναι "στο κεφάλι σας" με την απορριπτική έννοια — είναι πολύ κυριολεκτικά στο κεφάλι σας, καθοδηγούμενες από τις επιδράσεις των διακυμάνσεων των ορμονών στη χημεία και τη δομή του εγκεφάλου. Τα οιστρογόνα είναι σημαντικός ρυθμιστής πολλών συστημάτων νευροδιαβιβαστών. Ενισχύει τη σύνθεση σεροτονίνης και την ευαισθησία των υποδοχέων (επηρεάζοντας τη διάθεση, τον ύπνο και την όρεξη), υποστηρίζει τη σήμανση της ντοπαμίνης (επηρεάζοντας την κίνητρο, την ευχαρίστηση και την ανταμοιβή) και διευκολύνει τη δραστηριότητα του GABA (επηρεάζοντας το άγχος και την ηρεμία). Ο μεταβολίτης της προγεστερόνης, η αλοπρεγνανολόνη, είναι ένα από τα πιο ισχυρά φυσικά αγχολυτικά — δρα άμεσα στους υποδοχείς GABA-A.

Κατά την περιεμμηνόπαυση, αυτά τα συστήματα νευροδιαβιβαστών γίνονται ασταθή. Δεν είναι απλώς ότι τα επίπεδα των ορμονών πέφτουν — διακυμαίνονται απρόβλεπτα, και αυτή η αστάθεια είναι που είναι πιο διαταραχτική για τη χημεία του εγκεφάλου. Ο εγκέφαλός σας προσαρμόζεται συνεχώς σε έναν κινούμενο στόχο. Μια εβδομάδα τα οιστρογόνα αυξάνονται (πιθανώς προκαλώντας ευερεθιστότητα και υπερφόρτωση), την επόμενη πέφτουν (πιθανώς προκαλώντας κατάθλιψη και κόπωση). Αυτή η βιολογική αστάθεια είναι που καθιστά τις αλλαγές διάθεσης κατά την περιεμμηνόπαυση τόσο συγκεχυμένες και ασυνεπείς.

Ο εγκεφαλικά παραγόμενος νευροτροφικός παράγοντας (BDNF) — μια πρωτεΐνη κρίσιμη για την πλαστικότητα του εγκεφάλου, τη μάθηση και τη ρύθμιση της διάθεσης — είναι επίσης εξαρτώμενος από τα οιστρογόνα. Η μείωση του BDNF κατά την περιεμμηνόπαυση συμβάλλει στην γνωστική και συναισθηματική ευαλωτότητα που βιώνουν πολλές γυναίκες. Μελέτες νευροαπεικόνισης δείχνουν μετρήσιμες αλλαγές στη δομή και τη συνδεσιμότητα του εγκεφάλου κατά τη διάρκεια της εμμηνοπαυσιακής μετάβασης, συμπεριλαμβανομένων περιοχών που εμπλέκονται στη μνήμη, τη ρύθμιση των συναισθημάτων και τη εκτελεστική λειτουργία.

Η κατανόηση αυτής της βιολογίας είναι ενδυναμωτική, όχι μοιρολατρική. Εξηγεί γιατί αυτές οι αλλαγές δεν είναι δικό σας λάθος και γιατί ανταποκρίνονται σε στοχευμένη θεραπεία.

Μία από τις πιο κοινές — και πιο απογοητευτικές — εμπειρίες της περιεμμηνόπαυσης είναι η εμφάνιση νέου άγχους σε γυναίκες που δεν είχαν ποτέ άγχος πριν. Η ξαφνική εμφάνιση γενικευμένης ανησυχίας, μια αίσθηση τρόμου κατά την αφύπνιση, επεισόδια πανικού με ταχυκαρδία ή κοινωνικό άγχος που δεν υπήρχε προηγουμένως είναι χαρακτηριστικά της ορμονικής διακύμανσης, όχι αλλαγής προσωπικότητας ή νέας ψυχιατρικής διαταραχής.

Το άγχος κατά την περιεμμηνόπαυση έχει ορισμένα διακριτικά χαρακτηριστικά. Συχνά εμφανίζεται ή επιδεινώνεται σε σχέση με τον εμμηνορροϊκό κύκλο (ιδιαίτερα στη λουτεϊνική φάση όταν η προγεστερόνη πέφτει), μπορεί να συνοδεύεται από σωματικά συμπτώματα όπως παλμούς της καρδιάς, σφιξίματα στο στήθος και αϋπνία, και συχνά έχει μια "μη προκληθείσα" ποιότητα — η σωματική αίσθηση του άγχους χωρίς αναλογική ψυχολογική αιτία. Πολλές γυναίκες το περιγράφουν ως μια εσωτερική ανησυχία που δονείται και δεν μπορούν να εξηγήσουν.

Ο βιολογικός μηχανισμός επικεντρώνεται στη μείωση της προγεστερόνης (και του ηρεμιστικού μεταβολίτη της, αλοπρεγνανολόνης) και τις ασταθείς επιδράσεις των οιστρογόνων στη σεροτονίνη. Ο συνδυασμός δημιουργεί μια κατάσταση νευροχημικής υπερδιέγερσης που εκδηλώνεται ως άγχος. Αυτό διαφέρει από τις διαταραχές άγχους που αναπτύσσονται από ψυχολογικές αιτίες, αν και η περιεμμηνόπαυση μπορεί σίγουρα να επιδεινώσει προϋπάρχον άγχος.

Η θεραπεία συχνά περιλαμβάνει έναν συνδυασμό προσεγγίσεων. Η ορμονική θεραπεία (ιδιαίτερα η μικροποιημένη προγεστερόνη πριν τον ύπνο) μπορεί να αντιμετωπίσει άμεσα την νευροχημική ανεπάρκεια. Οι SSRIs ή SNRIs είναι αποτελεσματικοί και είναι μερικές φορές η σωστή επιλογή, ιδιαίτερα αν το άγχος είναι σοβαρό ή έχετε ιστορικό διαταραχής άγχους. Η CBT παρέχει εργαλεία για τη διαχείριση των συμπτωμάτων άγχους ανεξαρτήτως της αιτίας τους. Η άσκηση, η μείωση του άγχους μέσω της ενσυνειδητότητας και ο επαρκής ύπνος είναι συμπληρωματικές προσεγγίσεις με βάση τα αποδεικτικά στοιχεία. Το πιο σημαντικό πρώτο βήμα είναι να αναγνωριστεί η ορμονική συμβολή — πάρα πολλές γυναίκες συνταγογραφούνται SSRIs χωρίς καμία συζήτηση για την ορμονική τους κατάσταση.

Η θλίψη κατά την περιεμμηνόπαυση είναι πραγματική, έγκυρη και ευρέως βιωμένη — αν και σπάνια συζητείται. Είναι μια πολυδιάστατη αντίδραση σε βαθιές βιολογικές, ψυχολογικές και υπαρξιακές αλλαγές που συμβαίνουν ταυτόχρονα. Πολλές γυναίκες περιγράφουν ότι θρηνούν την απώλεια του νεότερου εαυτού τους, της γονιμότητάς τους (ακόμα και αν δεν ήθελαν περισσότερα παιδιά, η απώλεια της επιλογής έχει βάρος), του προβλέψιμου σώματός τους και μιας φάσης της ζωής που τελειώνει.

Βιολογικά, οι ίδιες διαταραχές των νευροδιαβιβαστών που προκαλούν κατάθλιψη και άγχος μειώνουν επίσης την συναισθηματική ανθεκτικότητα και αυξάνουν την συναισθηματική ευαισθησία. Μπορεί να βρείτε τον εαυτό σας να κλαίει για πράγματα που προηγουμένως δεν σας επηρέαζαν, ή να νιώθετε μια βαθιά, αόριστη θλίψη που δεν συνδέεται με καμία συγκεκριμένη απώλεια. Αυτή είναι μια νευροχημική ευαλωτότητα, όχι αδυναμία.

Πολιτισμικά, η περιεμμηνόπαυση συμπίπτει με μια περίοδο σημαντικών μεταβάσεων στη ζωή. Τα παιδιά μπορεί να φεύγουν από το σπίτι (ή να γίνονται έφηβοι). Οι γηραιότεροι γονείς μπορεί να χρειάζονται φροντίδα. Η καριέρα μπορεί να φαίνεται στάσιμη ή απαιτητική με νέους τρόπους. Οι σχέσεις μπορεί να είναι υπό πίεση. Η διασταύρωση της ορμονικής ευαλωτότητας με αυτούς τους εξωτερικούς στρεσογόνους παράγοντες δημιουργεί μια τέλεια καταιγίδα συναισθηματικής αναταραχής που μπορεί να μοιάζει με πλήρη κρίση ταυτότητας.

Η έννοια της "αμφίσημης απώλειας" — θρηνώντας κάτι που δεν είναι σαφώς καθορισμένο ή κοινωνικά αναγνωρισμένο — ισχύει εδώ. Δεν υπάρχει τελετουργία για το τέλος της γονιμότητας. Δεν υπάρχει περίοδος πένθους για το σώμα που είχατε. Αυτή η απουσία κοινωνικής υποστήριξης για τη θλίψη κατά την περιεμμηνόπαυση αφήνει πολλές γυναίκες να νιώθουν απομονωμένες στην εμπειρία τους. Η εύρεση κοινότητας με άλλες γυναίκες που περνούν την ίδια μετάβαση — είτε μέσω ομάδων υποστήριξης, διαδικτυακών κοινοτήτων ή φιλιών — μπορεί να είναι βαθιά επικυρωτική. Η θεραπεία που επιτρέπει χώρο για εργασία θλίψης, αντί μόνο για διαχείριση συμπτωμάτων, είναι ιδιαίτερα πολύτιμη κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου.

Η περιεμμηνόπαυση μπορεί να επηρεάσει βαθιά όλες τις σχέσεις — τις οικείες συνεργασίες, τις φιλίες, τη δυναμική της οικογένειας και τις επαγγελματικές αλληλεπιδράσεις — μέσω τόσο άμεσων ορμονικών επιδράσεων όσο και των κυματιστών επιδράσεων των συμπτωμάτων στη καθημερινή λειτουργία. Η κατανόηση αυτών των επιδράσεων μπορεί να βοηθήσει στην αποπροσωποποίηση της σύγκρουσης και να ανοίξει κανάλια υποστήριξης.

Στις οικείες συνεργασίες, πολλοί παράγοντες συγκλίνουν. Η μειωμένη libido (που προκαλείται από τις ορμονικές αλλαγές και την κόπωση), ο πόνος κατά τη διάρκεια της σεξουαλικής επαφής (από την ξηρότητα του κόλπου), η αστάθεια της διάθεσης και η οργή που βιώνουν πολλές γυναίκες κατά την περιεμμηνόπαυση μπορούν να επιβαρύνουν ακόμη και ισχυρές σχέσεις. Οι σύντροφοι που δεν κατανοούν τι συμβαίνει μπορεί να ερμηνεύσουν αυτές τις αλλαγές ως προσωπική απόρριψη ή επιδείνωση της σχέσης. Η ανοιχτή επικοινωνία σχετικά με την βιολογική πραγματικότητα της περιεμμηνόπαυσης είναι απαραίτητη — και ορισμένα ζευγάρια διαπιστώνουν ότι μια κοινή ιατρική επίσκεψη βοηθά τον μη περιεμμηνοπαυσιακό σύντροφο να κατανοήσει.

Η οργή της περιεμμηνόπαυσης — που είναι διαφορετική από την κανονική οργή και συζητείται σε βάθος στη σελίδα μας για την οργή κατά την περιεμμηνόπαυση — μπορεί να είναι ιδιαίτερα επιβλαβής για τις σχέσεις αν δεν κατανοηθεί στο πλαίσιο. Πολλές γυναίκες περιγράφουν ότι λένε ή κάνουν πράγματα κατά τη διάρκεια επεισοδίων οργής που φαίνονται εντελώς εκτός χαρακτήρα, ακολουθούμενα από ενοχή και ντροπή. Αυτός ο κύκλος φθείρει την αυτοπεποίθηση και μπορεί να δημιουργήσει μια δυναμική όπου η γυναίκα αρχίζει να καταπιέζει όλα τα συναισθήματα για να αποφύγει τις εκρήξεις — κάτι που δεν είναι βιώσιμο.

Οι φιλίες συχνά αλλάζουν κατά την περιεμμηνόπαυση. Ορισμένες γυναίκες αποσύρονται λόγω κόπωσης, κοινωνικού άγχους ή της προσπάθειας που απαιτείται για να διατηρηθούν οι κοινωνικές συνδέσεις κατά τη διάρκεια μιας περιόδου χαμηλών συναισθηματικών πόρων. Άλλες διαπιστώνουν ότι η περιεμμηνόπαυση εμβαθύνει ορισμένες φιλίες — ιδιαίτερα με γυναίκες που περνούν παρόμοιες εμπειρίες. Η επένδυση σε σχέσεις που φαίνονται υποστηρικτικές και ειλικρινείς, και η παραχώρηση άδειας στον εαυτό σας να απομακρυνθείτε από αυτές που φαίνονται εξαντλητικές, είναι κατάλληλη αυτοφροντίδα κατά τη διάρκεια αυτής της μετάβασης.

Πολλές θεραπευτικές προσεγγίσεις έχουν αποδείξεις ότι βοηθούν τις γυναίκες στην περιεμμηνόπαυση, και η καλύτερη επιλογή εξαρτάται από τα συγκεκριμένα συμπτώματα και τις ανάγκες σας. Η γνωστική συμπεριφορική θεραπεία (CBT) έχει τη πιο ισχυρή βάση αποδείξεων για την περιεμμηνόπαυση — έχει αποδειχθεί σε τυχαιοποιημένες δοκιμές ότι μειώνει την ενόχληση από τις εξάψεις, βελτιώνει την αϋπνία (CBT-I), μειώνει το άγχος και την κατάθλιψη, και βελτιώνει τη συνολική ποιότητα ζωής. Η CBT βοηθά στην αναγνώριση και αναδιάρθρωση των μη χρήσιμων προτύπων σκέψης που μπορούν να εντείνουν την αναστάτωση κατά την περιεμμηνόπαυση.

Η γνωστική θεραπεία με βάση την ενσυνειδητότητα (MBCT) και η μείωση του άγχους με βάση την ενσυνειδητότητα (MBSR) είναι αποτελεσματικές για την επαναληπτική σκέψη, το άγχος και την συναισθηματική αντίδραση που χαρακτηρίζουν την περιεμμηνόπαυση. Αυτές οι προσεγγίσεις σας διδάσκουν να παρατηρείτε τις σκέψεις και τα συναισθήματα χωρίς να παρασύρεστε από αυτά — μια ιδιαίτερα χρήσιμη δεξιότητα όταν η νευροχημεία καθιστά τα συναισθήματα πιο έντονα και ασταθή. Μελέτες δείχνουν ότι η MBSR μειώνει την αντιληπτή πίεση, το άγχος και την ενόχληση από τα αγγειακά συμπτώματα στις εμμηνοπαυσιακές γυναίκες.

Η ψυχοδυναμική ή βάθους θεραπεία μπορεί να είναι πολύτιμη για τις υπαρξιακές και θλιβερές πτυχές της περιεμμηνόπαυσης — εξερευνώντας τις αλλαγές στην ταυτότητα, θρηνώντας τις απώλειες, δουλεύοντας μέσα από προηγούμενα τραύματα που μπορεί να επανεμφανιστούν κατά τη διάρκεια της ορμονικής ευαλωτότητας, και επεξεργαζόμενοι τη μετάβαση στη ζωή σε ένα βαθύτερο επίπεδο από αυτό που επιτρέπει η διαχείριση συμπτωμάτων.

Η ομαδική θεραπεία και οι ομάδες υποστήριξης προσφέρουν την μοναδικά ισχυρή εμπειρία της κοινής κατανόησης. Το να ακούτε άλλες γυναίκες να περιγράφουν ακριβώς τι περνάτε — και να συνειδητοποιείτε ότι δεν είστε μόνες, δεν είστε σπασμένες και δεν το φαντάζεστε — μπορεί να είναι μία από τις πιο θεραπευτικές εμπειρίες της περιεμμηνόπαυσης. Πολλές γυναίκες περιγράφουν την ομάδα υποστήριξης τους κατά την περιεμμηνόπαυση ως το πρώτο μέρος που ένιωσαν πραγματικά κατανοητές.

Πρακτικά, αναζητήστε έναν θεραπευτή που είναι ενημερωμένος σχετικά με τις ορμονικές επιδράσεις στην ψυχική υγεία. Όχι όλοι οι θεραπευτές κατανοούν την περιεμμηνόπαυση, και η συνεργασία με κάποιον που το κατανοεί αποφεύγει την απογοήτευση της εξήγησης της βιολογίας σας όταν χρειάζεστε συναισθηματική υποστήριξη.

Η φαρμακευτική αγωγή είναι κατάλληλη και θα πρέπει να εξετάζεται όταν τα συμπτώματα διάθεσης επηρεάζουν σημαντικά την ποιότητα ζωής σας, τη καθημερινή λειτουργία, τις σχέσεις ή την επαγγελματική σας απόδοση — και όταν τα μέτρα του τρόπου ζωής από μόνα τους δεν είναι επαρκή. Δεν υπάρχει καμία αξία στο να υποφέρετε από τις αλλαγές διάθεσης κατά την περιεμμηνόπαυση χωρίς φαρμακευτική υποστήριξη όταν υπάρχουν αποτελεσματικές θεραπείες.

Η ορμονική θεραπεία είναι συχνά η πρώτη σκέψη για συμπτώματα διάθεσης που συνδέονται σαφώς με την ορμονική μετάβαση. Τα οιστρογόνα σταθεροποιούν τη σεροτονίνη και άλλα συστήματα νευροδιαβιβαστών, και η μικροποιημένη προγεστερόνη παρέχει άμεσες αγχολυτικές και προωθητικές επιδράσεις ύπνου μέσω της ρύθμισης του GABA. Πολλές γυναίκες βιώνουν σημαντική βελτίωση της διάθεσης μέσα σε εβδομάδες από την έναρξη της HRT, ιδιαίτερα αν τα συμπτώματα διάθεσης συνυπάρχουν με αγγειακά συμπτώματα, διαταραχές ύπνου και κυκλικές προσαρμογές.

Οι SSRIs και SNRIs είναι αποτελεσματικοί για την περιεμμηνόπαυση κατάθλιψη και άγχος, και είναι η σωστή επιλογή όταν τα συμπτώματα διάθεσης είναι σοβαρά, όταν η ορμονική θεραπεία αντενδείκνυται ή δεν επιθυμείται, ή όταν υπάρχει προϋπάρχουσα διαταραχή διάθεσης που έχει αποσταθεροποιηθεί από τις ορμονικές αλλαγές. Η εσκαλιπραμ, η σερτραλίνη και η βενλαφαξίνη έχουν τις περισσότερες αποδείξεις σε πληθυσμούς περιεμμηνόπαυσης. Ορισμένες γυναίκες επωφελούνται από έναν συνδυασμό HRT και αντικαταθλιπτικού, ιδιαίτερα αν η ορμονική θεραπεία από μόνη της δεν επιλύει πλήρως τα συμπτώματα διάθεσης.

Η βουσπιρόνη μπορεί να εξεταστεί για άγχος που δεν ανταποκρίνεται σε άλλες προσεγγίσεις. Η γκαμπαπεντίνη μπορεί να βοηθήσει αν το άγχος συνδυάζεται με εξάψεις και αϋπνία. Για την οργή ειδικά, ορισμένες γυναίκες ανταποκρίνονται σε σταθεροποιητές διάθεσης, αν και αυτό είναι λιγότερο μελετημένο στην περιεμμηνόπαυση.

Η απόφαση σχετικά με τη φαρμακευτική αγωγή θα πρέπει να είναι συνεργατική, ενημερωμένη από το πρότυπο συμπτωμάτων σας, το ιατρικό ιστορικό, τις προτιμήσεις και την εμπειρία ενός παρόχου που κατανοεί τόσο τη βιολογία της περιεμμηνόπαυσης όσο και τη ψυχιατρική φαρμακευτική αγωγή. Μην αποδεχθείτε μια συνταγή — ή μια άρνηση να συνταγογραφηθεί — από κάποιον που δεν λαμβάνει υπόψη την πλήρη κλινική σας εικόνα.