Η Οργή που Κανείς δεν Μιλάει για την Περιεμμηνόπαυση

Η οργή που εκδηλώνεται κατά την περιεμμηνόπαυση — φαινομενικά από το πουθενά, δυσανάλογη προς το ερέθισμα, και εντελώς διαφορετική από τον πρώην εαυτό σας — έχει μια σαφή βιολογική εξήγηση. Η προγεστερόνη είναι η πρώτη ορμόνη που μειώνεται στην περιεμμηνόπαυση, συχνά χρόνια πριν η οιστραδιόλη πέσει σημαντικά. Η προγεστερόνη δρα άμεσα στους υποδοχείς GABA στον εγκέφαλο — το GABA είναι ο κύριος ηρεμιστικός νευροδιαβιβαστής του νευρικού σας συστήματος, ουσιαστικά το σύστημα φρένων του εγκεφάλου σας.

Όταν η προγεστερόνη πέφτει, η δραστηριότητα του GABA μειώνεται. Ο εγκέφαλός σας χάνει κυριολεκτικά μέρος της ικανότητάς του να ρυθμίζει την ένταση των συναισθηματικών αντιδράσεων. Είναι σαν να έχει αφαιρεθεί το φρένο από ένα πιάνο — κάθε νότα χτυπάει πιο δυνατά και πιο έντονα από ότι θα έπρεπε.

Ταυτόχρονα, οι διακυμάνσεις της οιστραδιόλης διαταράσσουν την παραγωγή σεροτονίνης και ντοπαμίνης. Η σεροτονίνη βοηθά στη ρύθμιση της διάθεσης και της συναισθηματικής αντίδρασης, ενώ η ντοπαμίνη επηρεάζει την κίνητρο και την ευχαρίστηση. Όταν αυτοί οι νευροδιαβιβαστές είναι ασταθείς, η συναισθηματική σας βάση μετατοπίζεται. Μικρές απογοητεύσεις που θα είχατε αγνοήσει πριν από λίγα χρόνια τώρα φαίνονται ανυπόφορες. Μπορεί να περάσετε από ήρεμη σε οργισμένη σε δευτερόλεπτα, και μετά να νιώσετε ενοχές και σύγχυση για το γιατί αντιδράσατε τόσο έντονα. Αυτό δεν είναι ελάττωμα χαρακτήρα. Αυτό είναι νευροχημεία.

Ναι, και οι γυναίκες την περιγράφουν σταθερά ως ποιοτικά διαφορετική από οποιαδήποτε οργή έχουν βιώσει στο παρελθόν. Η οργή κατά την περιεμμηνόπαυση τείνει να είναι ξαφνική (προκαλείται με λίγη ή καθόλου προειδοποίηση), δυσανάλογη (η ένταση δεν ταιριάζει με την κατάσταση), σωματικά κατακλυσμιαία (ταχυκαρδία, σφιγμένη γνάθος, τρέμουλο, αύξηση θερμότητας) και ακολουθείται από ενοχές ή σύγχυση ("δεν ήμουν εγώ").

Πολλές γυναίκες την περιγράφουν ως μια λάμψη — μια στιγμή είναι καλά, και την επόμενη είναι κατακλυσμένες από μια οργή που φαίνεται σχεδόν πρωτόγονη. Ορισμένες γυναίκες αναφέρουν ότι η οργή συνοδεύεται από μια σωματική αίσθηση εσωτερικής θερμότητας, διακριτή από τις εξάψεις, που πλημμυρίζει το στήθος και ανεβαίνει στο κεφάλι.

Αυτό που καθιστά την οργή κατά την περιεμμηνόπαυση ιδιαίτερα ανησυχητική είναι ότι συχνά στοχεύει τους ανθρώπους που είναι πιο κοντά σας — συντρόφους, παιδιά, συναδέλφους — και μπορεί να φαίνεται εντελώς εκτός χαρακτήρα. Γυναίκες που ήταν υπομονετικές και ήρεμες σε όλη τους τη ζωή ξαφνικά βρίσκονται να φωνάζουν στα παιδιά τους για χυμένο γάλα ή να βράζουν από πικρία προς τους συντρόφους τους για μικρές παραλείψεις. Η αποσύνδεση μεταξύ του ποια ξέρετε ότι είστε και του πώς συμπεριφέρεστε είναι βαθιά ανησυχητική.

Η προγεστερόνη συχνά αποκαλείται "η ηρεμιστική ορμόνη," και αυτό δεν είναι υπερβολή — έχει άμεσες, μετρήσιμες επιδράσεις στη χημεία του εγκεφάλου. Η προγεστερόνη και ο μεταβολίτης της αλοπρεγνανολόνη συνδέονται με τους υποδοχείς GABA-A στον εγκέφαλο, ενισχύοντας την ανασταλτική (ηρεμιστική) επίδραση του GABA. Αυτό είναι το ίδιο σύστημα υποδοχέων που στοχεύουν τα φάρμακα κατά του άγχους όπως οι βενζοδιαζεπίνες και τα ηρεμιστικά όπως η ζολπιδέμη.

Κατά τη διάρκεια των αναπαραγωγικών σας ετών, η προγεστερόνη αυξάνεται μετά την ωορρηξία στη δεύτερη φάση κάθε κύκλου, συμβάλλοντας στην σχετική ηρεμία που νιώθουν πολλές γυναίκες στη λουτεϊνική φάση (πριν από την εμφάνιση συμπτωμάτων PMS). Όταν τα επίπεδα προγεστερόνης είναι επαρκή, η δραστηριότητα του GABA κρατάει τη συναισθηματική αντίδραση υπό έλεγχο, υποστηρίζει τον βαθύ ύπνο και προάγει μια αίσθηση ισορροπίας.

Στην περιεμμηνόπαυση, η παραγωγή προγεστερόνης γίνεται ασταθής και στη συνέχεια μειώνεται καθώς η ωορρηξία γίνεται λιγότερο συνεπής. Σε ορισμένους κύκλους μπορεί να μην έχετε καθόλου ωορρηξία (ανωοθυλακικοί κύκλοι), παράγοντας ελάχιστη προγεστερόνη. Χωρίς την ηρεμιστική επιρροή της προγεστερόνης στο GABA, το σύστημα αντίδρασης στο άγχος του εγκεφάλου γίνεται υπερδραστήριο. Η αμυγδαλή — το κέντρο ανίχνευσης απειλών του εγκεφάλου σας — πυροδοτείται πιο εύκολα, και ο προμετωπιαίος φλοιός (υπεύθυνος για τη λογική σκέψη και τον έλεγχο των παρορμήσεων) έχει λιγότερη ικανότητα να το καταστείλει. Το νευρολογικό αποτέλεσμα είναι μικρότερη διάρκεια, μεγαλύτερες εκρήξεις και λιγότερη ικανότητα αυτορύθμισης.

Η θεραπεία ορμονών (HT) είναι μία από τις πιο αποτελεσματικές θεραπείες για τα συμπτώματα διάθεσης που σχετίζονται με την περιεμμηνόπαυση, συμπεριλαμβανομένης της οργής. Η προσέγγιση εξαρτάται από το ποιες ορμόνες επηρεάζονται περισσότερο.

Για τις γυναίκες που έχουν ακόμη περιόδους, η κυκλική μικροποιημένη προγεστερόνη (που λαμβάνεται στη δεύτερη φάση του κύκλου) μπορεί να αντιμετωπίσει άμεσα την έλλειψη προγεστερόνης που προκαλεί τη διαταραχή του GABA. Πολλές γυναίκες αναφέρουν ότι νιώθουν πιο ήρεμες, κοιμούνται καλύτερα και έχουν σημαντικά λιγότερα επεισόδια οργής μέσα στον πρώτο κύκλο θεραπείας. Η μικροποιημένη προγεστερόνη (εμπορική ονομασία Prometrium ή ισοδύναμο που έχει παρασκευαστεί) προτιμάται από τις συνθετικές προγεστερόνες, οι οποίες δεν έχουν τις ίδιες ιδιότητες ενίσχυσης του GABA και μπορεί στην πραγματικότητα να επιδεινώσουν τη διάθεση σε ορισμένες γυναίκες.

Η θεραπεία οιστραδιόλης — συνήθως διαδερμική (έμπλαστρα, τζελ ή σπρέι) — σταθεροποιεί τις διακυμάνσεις της οιστραδιόλης που διαταράσσουν τη σεροτονίνη και τη ντοπαμίνη. Ομαλοποιώντας την ορμονική τρικυμία, η θεραπεία οιστραδιόλης μειώνει τη συναισθηματική αστάθεια σε όλους τους τομείς. Οι γυναίκες που χρειάζονται τόσο οιστραδιόλη όσο και προγεστερόνη (οποιαδήποτε με μήτρα που χρησιμοποιεί θεραπεία οιστραδιόλης) μπορεί να βρουν τον συνδυασμό ιδιαίτερα αποτελεσματικό.

Η θεραπεία ορμονών δεν είναι κατάλληλη για όλους, και η απόφαση θα πρέπει να είναι εξατομικευμένη. Αλλά για τις γυναίκες της οποίας η οργή είναι ορμονικά καθοδηγούμενη και επηρεάζει σημαντικά την ποιότητα ζωής τους, είναι συχνά μεταμορφωτική — και πολύ πιο στοχευμένη από τα αντικαταθλιπτικά που συχνά συνταγογραφούνται ως πρώτη επιλογή.

Πολλές θεραπείες που βασίζονται σε αποδείξεις μπορούν να βοηθήσουν στη διαχείριση της οργής κατά την περιεμμηνόπαυση, είτε παράλληλα είτε αντί της θεραπείας ορμονών.

Τα SSRIs και SNRIs (εκλεκτικοί αναστολείς επαναπρόσληψης σεροτονίνης και αναστολείς επαναπρόσληψης σεροτονίνης-νορεπινεφρίνης) μπορεί να είναι αποτελεσματικά γιατί αντιμετωπίζουν άμεσα τη διαταραχή της σεροτονίνης που προκαλείται από τις διακυμάνσεις της οιστραδιόλης. Χαμηλές δόσεις SSRIs όπως η εσκιταλοπράμη ή η σερτραλίνη συνταγογραφούνται συχνά για τα συμπτώματα διάθεσης κατά την περιεμμηνόπαυση. Μπορούν να μειώσουν την ευερεθιστότητα και τη συναισθηματική αντίδραση μέσα σε 2-4 εβδομάδες.

Η γνωστική συμπεριφορική θεραπεία (CBT) είναι ιδιαίτερα χρήσιμη γιατί σας διδάσκει να αναγνωρίζετε τα πρώιμα φυσιολογικά σημάδια ενός επεισοδίου οργής και να παρεμβαίνετε πριν κλιμακωθεί. Η CBT δεν μπορεί να αλλάξει τα επίπεδα των ορμονών σας, αλλά μπορεί να αλλάξει τον τρόπο που ο εγκέφαλός σας επεξεργάζεται την συναισθηματική έκρηξη — δίνοντας στον προμετωπιαίο φλοιό σας εργαλεία για να επαναφέρει τον έλεγχο.

Η τακτική αερόβια άσκηση είναι ένας από τους πιο ισχυρούς ρυθμιστές διάθεσης που είναι διαθέσιμοι. Η άσκηση αυξάνει τη σεροτονίνη, τη ντοπαμίνη και τις ενδορφίνες, μειώνει την κορτιζόλη και βελτιώνει τον ύπνο — αντιμετωπίζοντας πολλούς παράγοντες που συμβάλλουν στην οργή ταυτόχρονα. Έρευνες υποδεικνύουν ότι 30-45 λεπτά μέτριας έντασης άσκησης τις περισσότερες ημέρες της εβδομάδας προσφέρουν μετρήσιμα οφέλη στη διάθεση.

Ο διαλογισμός ενσυνειδητότητας, αν και δεν είναι υποκατάστατο της ιατρικής θεραπείας σε σοβαρές περιπτώσεις, έχει αποδείξεις που υποστηρίζουν την ικανότητά του να μειώνει τη συναισθηματική αντίδραση και να βελτιώνει την παύση μεταξύ ερεθίσματος και αντίδρασης — που είναι ακριβώς αυτό που φθείρεται κατά την περιεμμηνόπαυση.

Η επικοινωνία σχετικά με την οργή κατά την περιεμμηνόπαυση με την οικογένειά σας είναι σημαντική — τόσο για τις σχέσεις σας όσο και για τη μείωση της ντροπής και της απομόνωσης που νιώθουν πολλές γυναίκες. Ακολουθεί ένα πλαίσιο που πολλές γυναίκες βρίσκουν χρήσιμο.

Ξεκινήστε με τη βιολογία. Εξηγήστε ότι η χημεία του εγκεφάλου σας αλλάζει πραγματικά. Η προγεστερόνη, η οποία βοηθά να διατηρείται το νευρικό σας σύστημα ήρεμο, μειώνεται. Αυτό δεν είναι επιλογή, πρόβλημα στάσης ή κάτι που μπορείτε απλά να το θέλετε να φύγει — είναι τόσο πραγματικό όσο οποιαδήποτε άλλη ορμονική κατάσταση, όπως η νόσος του θυρεοειδούς ή ο διαβήτης.

Να είστε συγκεκριμένοι σχετικά με αυτό που βιώνετε. "Μερικές φορές νιώθω ένα κύμα έντονης οργής που έρχεται πολύ γρήγορα και φαίνεται πολύ μεγαλύτερο από ότι δικαιολογεί η κατάσταση. Δεν είναι για εσάς. Δουλεύω για να το διαχειριστώ, και χρειάζομαι να ξέρετε ότι είμαι ενήμερη ότι συμβαίνει."

Ζητήστε αυτό που χρειάζεστε. Αυτό μπορεί να είναι χώρος όταν νιώθετε ότι χτίζεται ένα επεισόδιο οργής, υπομονή όταν χρειάζεται να απομακρυνθείτε από μια συζήτηση, ή κατανόηση ότι η ευερεθιστότητά σας δεν είναι προσωπική. Για τους συντρόφους ειδικά, αναφέρετε πόρους — βιβλία όπως το "The Menopause Manifesto" της Δρ. Jen Gunter ή το NAMS.org μπορούν να τους βοηθήσουν να κατανοήσουν την επιστήμη.

Το πιο σημαντικό, αναζητήστε θεραπεία. Η εξήγηση της βιολογίας είναι απαραίτητη, αλλά δεν είναι υποκατάστατο της βοήθειας. Η θεραπεία ορμονών, η φαρμακευτική αγωγή, η θεραπεία ή ένας συνδυασμός μπορεί να μειώσει δραστικά τη συχνότητα και την ένταση των επεισοδίων οργής — ωφελώντας εσάς και όλους γύρω σας.